Poeta, uważany przez niektórych krytyków literackich za twórcę nowoczesnej liryki ukraińskiej, urodzony 5 października 1909 roku we wsi Nowica koło Gorlic. Bohdan Ihor Antonycz urodził się na terenie obecnej Polski i swoje pierwsze wiersze pisał po polsku. Natomiast ojczystym językiem poety nie był jednak ani polski ani ukraiński, gdyż Antonycz mówił gwarą łemkowską. Sam powiedział:

„Wbrew rozumowi wierzę, że księżyc, który świeci nad moją rodzinną wsią w powiecie gorlickim jest inny od księżyca znad Paryża, Rzymu, Warszawy, czy Moskwy… Wierzę w ziemię ojczystą i w jej poezję’’.

Sam krajobrazy Nowicy, malowniczej górskiej wioski z pastwiskami na której się wychował był usiany polami i ogrodami, których obraz łatwo odnaleźć  w słowach poety:

„Modlą się krowy do słońca, które płomiennym rośnie makiem. Cienka topola coraz smuklejsza, przemieni się w ptaka”.

Ojciec Bohdana był grecko-katolickim księdzem podobnie jak dziadek. Rodzice Bohdana zmienili nazwisko Kot na Antonycz jeszcze przed przyjściem dziecka na świat. Gdy wybuchła I wojna światowa rodzina musiała opuścić malowniczą wieś i przeniosła się do Wiednia. 

Bohdan Ihor Antonycz, fot. Wikipedia

Bohdan uczył się w gimnazjum w Sanoku, studiował polonistykę i slawistykę na Uniwersytecie Lwowskim. Podczas studiów angażował się w życie literackie i społeczne działał prężnie w kole studentów-ukrainistów, gdzie publikował wiersze, recenzje, felietony satyryczne i parodie oraz występował z odczytami na tematy literackie. Antonycz zadebiutował tomikiem "Przywitanie życia". Za jego życia ukazały się dwa zbiory jego poezji: ,,Trzy pierścienie" (1934) i ,,Księga Lwa" (1936), które zyskały ogromny rozgłos. Dzięki temu za tomik ,,Trzy pierścienie” Antonycz dostał nagrodę literacką Lwowskiego Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy natomiast za  zbiór wierszy „Księga Lwa”  został uhonorowany nagrodą Ukraińskiego Związku Katolickiego. 

Bohdan Ihor Antonycz- Elegia o śpiewających drzwiach (ze str. lubimyczytac.pl)

W połowie lat 20-tych rodzice Bohdana przenieśli się do wsi Bortiatyn, gdzie poeta często ich odwiedzał przyjeżdżał, czego efektem jest wiele spośród jego dzieł. 

A przecież świat karpackiej wsi nie był dla Bohdana Ihora „rajem utraconym”, gdzie się wychował, jak to się nieraz próbuje przedstawiać. W jego życiu i twórczości występuje często topos europejskiego miasta, przede wszystkim reprezentowany przez Lwów, ale też przez Wiedeń, choć odwołania do piękna wsi były bardziej zauważalne w jego twórczości.

Tri perstenì : poemy i lìrika, Antonycz, Bohdan Ihor (1909-1937) (1909-1937), Polona.pl

Antonycz był szeroko uzdolnionym młodym artystom, pełnym ambicji do działania. Angażował się m.in. w twórczość prozatorską i dramaturgiczną, prowadził prace redakcyjne, malował, grał na skrzypcach i komponował muzykę. W opowieściach jemu współczesnych, Antonycz jawi się jako człowiek nader skromny, pozbawiony skłonności do wywyższania się. Unikał także tematów spornych w obecnych mu czasach i nie angażował się w politykę. Apolityczność Antonycza sprawiła, że ideologowie ZSRR starannie zacierali każdą wzmiankę, każde wspomnienie o jego twórczości, jak gdyby Antonycza naprawdę nigdy nie było nigdy w twórczości ukraińskiej. Było to spowodowane tym, że dla radzieckiej literatury nie istnieli poeci pozbawieni ideologicznego nastawienia- twórczość, która nie służyła komunistycznej ideologii była bezwartościowa w ich oczach. Poeta jednak w swoich dziełach nie pozostawił jednak wątpliwości w kwestii swojego zaangażowania w działalność politycznych ruchów, co wyraził w słowach:

,,Chcę i mam odwagę iść samotnie i być sobą. Nie jestem mandolinistą w żadnym zespole. Nie wystukuję werbli na bębnie drewnianego patosu. Wiem dobrze czym są stal i bunt, wysokie koturny i surmy naszych poetów, to – przeważnie weksle bez pokrycia’’.

Utwory Antonycza po raz pierwszy wróciły do społecznego dyskursu w latach 60. XX w po upadku cenzury ze strony ZSRR. O Antonyczu ukraińska literacka inteligencja pisała, że „odkrył (…) nowe, niezbadane dotąd przez ukraińskich poetów obszary poezji (…)”.

Grób Bohdana-Ihora Antonycza na cmentarzu Janowskim we Lwowie. Fot. Wikipedia

Poeta zmarł nagle 6 lipca 1937 roku w wieku 28 lat, na powikłania związane z zapalenie płuc. Rok później ukazały się jeszcze dwa jego zbiory utworów: "Zielona Ewangelia" (1938) oraz "Obroty" (1938). Jego wiersze w polskich przekładach pojawiły się jeszcze przed wojną. Pierwszy tomik wydano dopiero w 1981 roku("Księga Lwa" - zawiera wybór wierszy ze wszystkich ukraińskich tomików Antonycza). Poeta za życia nie doczekał się uznania, na jakie zasługiwał. Przyniosły mu je dopiero lata 60- te. Chata Antonyczów w Nowicy, gdzie urodził się poeta nie zachowała się, ale w pobliżu miejsca, gdzie niegdyś stała dzięki staraniom lwowskich pisarzy odsłonięto na betonowym podłożu płaskorzeźbę z brązu – wizerunek twarzy Antonycza.

Tablica pamiątkowa Bohdana Ihora Antonycza w Nowicy, fot. Wikipedia

Bibliografia:

-http://www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/lemkowie/biografie/antonycz [data dostępu: 20.05.2025]

-https://kulturaenter.pl/article/bohdan-ihor-antonycz-w-poszukiwaniu-wyrwanych-stron-podrecznika-literatury-xx-wieku/# [data dostępu: 20.05.2025]

-https://kuriergalicyjski.com/bohdan-ihor-antonycz-poezja-zielonego-czowieka/ [data dostępu: 20.05.2025]

-https://www.lem.fm/drzwi-spiewajace-siwy-jawor-80-rocznica-smierci-bogdana-igora-antonycza/ [data dostępu: 20.05.2025]