Agata Seweryn
Agata Seweryn
opracowała Dominika Sowa
Agata Seweryn jest krakowską artystką zajmującą się sztuką wycinanki ludowej. Dzięki swojej pasji przywróciła do życia zapomnianą „fajerkę” małopolską i wycinankę galicyjską. Jej zainteresowanie sztuką ludową owocuje w przeróżnych formach plastycznych, artystka tworzy tradycyjne „światy” (choinkowe ozdoby z opłatka), palmy wielkanocne, bukiety kwiatów z bibuły i pisanki. Ponadto z pasją zajmuje się ogrodnictwem i uwiecznia swoje okazy na fotografiach.
Artystka ukończyła architekturę na Politechnice Krakowskiej, przez wiele kolejnych lat realizowała się w tworzeniu projektów. Jej pierwsze próby wycinanki rozpoczęła się już w wieku dziecięcym, jednak profesjonalnie zaczęła się nią zajmować dopiero w latach 90. XX wieku. W 1999 r. uczestniczyła w warsztatach wycinanki żydowskiej, które zakończyły się wystawą w Starej Synagodze na Kazimierzu podczas Festiwalu Kultury Żydowskiej. W tym okresie w Muzeum Etnograficznym w Krakowie odbywała się wystawa poświęcona polskim wycinakom ludowym. Artystka wspomina, że wywarły one na nią taki wpływ, że właśnie wtedy postanowiła zajmować się polską wycinanką.
Tradycyjna „fajerka” ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie, autorstwa Anny Mrowcówny
Tworzenie wycinanek praktykowane było w wielu krajach Europejskich m.in. w Niemczech, Słowacji, Szwajcarii czy krajach Skandynawskich. Warto jednak zaznaczyć, że w Polsce ta sztuka cieszyła się szczególnym zainteresowaniem. Wycinanki były głównie powiązane z kulturą wiejską. Stanowiły one podstawową dekorację chat, które za sprawą tych papierowych ozdób, były przystrajane na wszelakie święta i uroczystości: Boże Narodzenie, Wielkanoc, odpusty, wesela, chrzciny. Kobiety chcące tworzyć wycinanki posługiwały się w tym celu nożycami do strzyżenia owiec, co wymagało od nich wyjątkowej precyzji.
Wycinanka wykonana przez Agatę Seweryn, ofiarowana do zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie
Najbardziej rozpoznawalne polskie wycinaki to te łowieckie i kurpiowskie. Ich głównym motywem były rośliny, wzory geometryczne i zwierzęta. Wycinanki tworzone przez Agatę Seweryna nawiązują jednak do innych wycinanek, tworzonych w okolicach Krakowa i Powiśla Dąbrowskiego, które posiadają swoją własną nazwę, są to „fajerki”. Występują na nich przede wszystkim motywy roślinne i kompozycje kwiatowe.
Prace Agaty Seweryn powstają za pomocą skalpela modelarskiego, dzięki któremu artystka z wielką starannością wycina wzory. Jej „fajerki” są zwykle tworzone z płata białego papieru złożonego osiowo, na którym artystka wycina niełączące się ze sobą kształty, które w szerszej perspektywie przybierają formę kwiecistych kompozycji. Aby uwydatnić efekt kwiatowy, pod wycięty arkusz podkleja się kolorowe kartki, w przypadku „fajerki” są to maksymalnie trzy odcienie. Agata Seweryn tworzy także inną formę wycinanki, którą sama nazwała wycinanką galicyjską. Wycinanka ta powstaje z własnoręcznie barwionego papieru. Z każdego arkuszu tworzy się nie jedną a dwie wycinaki, ponieważ w tej technice używa się wyciętego tła, jak również pozostałych po nim wzorów.
"Gwiazda" - wycinanka krakowska, inspirowana tradycyjnymi motywami z początku XX wieku, Agata Seweryn, 2010.
Artystka pokazywała swoje dzieła na różnorodnych wystawach m.in. w Muzeum Ogrodu Botanicznego UJ, w ośrodku kultury im. Cypriana Kamila Norwida czy na Festiwalu Kultury Żydowskiej, z którym od lat jest związana. Wycinanki Agaty Seweryn wygrały liczne konkursy, ich autorka coraz częściej zasiada także w składzie jurorskim. Od lat prowadzi warsztaty artystyczne, podczas których przekazuje swoją wiedzę o wycinankach młodszemu pokoleniu.
Bibliografia:
- https://etnomuzeum.eu/zbiory/wycinanka-fajerka-1
- https://dziennikpolski24.pl/z-pasja-stroi-nam-swiat/ar/3042290
- https://dziennikpolski24.pl/z-pasja-stroi-nam-swiat/ar/3042290
Fotografie:
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=962780582552114&id=100064605432640&set=a.468583048638539
zdjęcie z postu na FB, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze – Oddział w Krakowie (12 listopada 2024)
https://www.facebook.com/photo.php?fbid=962780582552114&id=100064605432640&set=a.468583048638539
zdjęcie z postu na FB, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze – Oddział w Krakowie (12 listopada 2024)
- https://dziennikpolski24.pl/z-pasja-stroi-nam-swiat/ar/3042290
Agata Seweryn i wycinanka "Ogród Podegrodzki", inspirowana motywami haftów strojów ludowych Lachów Sądeckich fot. archiwum prywatne
- https://etnomuzeum.eu/zbiory/wycinanka-fajerka-1
Wycinanka wykonana przez Agatę Seweryn, ofiarowana do zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie
zdjęcie z postu na FB, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze – Oddział w Krakowie (11 lutego 2025)
Na zdjęciu: "Gwiazda" - wycinanka krakowska, inspirowana tradycyjnymi motywami z początku XX wieku, Agata Seweryn, 2010.
- https://etnomuzeum.eu/zbiory/wycinanka-fajerka
Tradycyjna „fajerka” ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie, autorstwa Anny Mrowcówny